صداقت، شرافت هنرمند است!

نگاهی به کتاب «دردسر سینما رفتن ما»، ‌نوشته‌ی علیرضا یوسفی گسکری، نشر الهام اندیشه

■ به قلم میرداوود فخری‌نژاد

زندگی آنچه زیسته‌ایم نیست بلکه همان چیزی‌ است که در خاطرمان مانده و آن‌گونه است که یادش می‌آوریم تا روایت کنیم. / گابریل گارسیا مارکز

در یکی از روزهای بهمن ماه سال 1400 دو کتاب با عناوین «مالا» و «دردسر سینما رفتن ما» توسط صاحب‌اثر، علیرضا یوسفی شاعر و نویسنده‌ی نام‌آشنای دیارمان به دستم رسید که بنده کتاب «دردسر سینما رفتن ما» را به‌لحاظ نگارش آن به زبان فارسی (ملی) که بی‌تردید مخاطبان بیشتری را دربر می‌گیرد برای نقد برگزیدم؛ چون حیفم آمد این خاطرات ارزنده بازگو نگردد و در محاق فراموشی از نظر ما دور ماند.

انسان خیال‌پرور است و با اندوخته‌های تلخ و شیرین خود به‌عنوان خاطرات زندگی می‌کند و گاه‌گاهی با گفته‌ها و نوشته‌های خود آنها را به دیگران یادآور می‌شود؛ گفته‌ها و نوشته‌هایی متعلق به دورانی که پشت‌سر نهاده‌ایم و به‌واقع مثل آلبوم در گوشه‌ی ذهن ما زندگی می‌کنند.

صداقت اهل قلم آنچه را که به‌عنوان میراث خاطرات خود می‌داند به مخاطبینش ارزانی می‌دارد و در این میان، علیرضا یوسفی، دوست شاعرم از آن جمله است که صداقت خود را از پستوی خاطرات بیرون می‌آورد تا با مخاطبانش یکدل و یک‌زبان سخن گوید؛ زیرا انسان‌ها با گذشته‌ی خود محشور هستند. اگر به آثار برجستگان دنیا نگاه کنیم، کماکان از گذشته‌ها در پیرامون شعر و قصه و داستان با ما زندگی می‌کنند و پیوسته تمایل دارند آنچه را که به‌عنوان خاطرات تجربه کرده‌اند در اختیار همگان قرار دهند و دستاوردشان به‌عنوان خاطرات از سینه‌ها بیرون آمده و در کتاب ماندگار می‌شود. وقتی اثری به تعبیر خاطرات در کتاب ماندگار می‌شود دیگر متعلق به قشر خاصی نمی‌گردد. به‌فرض ما با انسان‌هایی مراوده داشته‌ایم که دیگران آن را تجربه نکرده‌اند و همچنین دیگران خاطراتی داشته‌اند که ما از آن بی‌بهره بوده‌ایم؛ این بیان خاطرات به‌شیوه‌ی مکتوب بده‌وبستان‌هایی ا‌ست که ما به دیگران می‌دهیم و دیگران به ما. گاهی هم خاطرات مشترکی ا‌ست که انسان‌ها با هم دارند و از حیطه‌ی فردیت ما خارج است؛ مثل خاطرات دوران سربازی، ظهور زلزله، آشوب، خونخواهی و جنگ…

اینها را که برشمرده‌ام به‌نسبه قشری عظیم از جامعه را دربر می‌گیرد و آن را به‌عنوان خاطرات مشترک می‌دانیم.

در کتاب «دردسر سینما رفتن ما» با انسان‌هایی روبرو می‌شویم که برای ما آشنا نیستند اما تجارب شیرینی از خود بر جای می‌نهند. وقتی این افراد وارد کتاب می‌شوند جاودانگی‌شان هم محرز است؛ نه در قالب سنگ و خاک بلکه از خاک بیرون آمده و در اذهان و قلب‌ها به‌شیوه‌ی مکتوب از پستوی فراموشی بیرون می‌آیند. البته در کتاب موردنقد، تنها با خاطرات برخورد نداریم بلکه نوشته‌ها دارای سه محوریت خاطره، داستان و پژوهش است.

چقدر خوب بود که در پیشگفتار این کتاب با قلم توانای شاعر محبوب شرق گیلان ما آقای محسن بافکر عزیز، به‌جای نصیحت کردن، درون‌کاوی اثر صورت می‌گرفت تا حس خاطره بر ما معلوم‌تر می‌گردید؛ چراکه ما در «دردسر سینمارفتن ما» تنها با خاطرات درگیر نیستیم و از هر مقاله‌ی این کتاب می‌توان قصه‌ها و داستانی را بیرون کشید. به‌واقع علیرضا یوسفی شاعر، این همت را داشته‌اند تا ما بتوانیم سره را از ناسره تشخیص دهیم؛ مضاف بر این افرادی را در کتاب گنجانده‌ است که خاطرات دوران گذشته‌اند و او با آنان زندگی کرده‌ است و اکنون از طریق چاپ کتاب و گفتن خاطره صداقت خود را به این افراد نشان می‌دهد.

زبان و لحن کتاب بسیار ساده و بی‌پیرایه است؛ یعنی آن‌طور که با علیرضا یوسفی صحبت می‌کنی به همان‌گونه نیز نوشتار رقم می‌خورد؛ به تعبیر دیگر این انسان اصیل که خاطراتش را گرامی می‌دارد و برای آن وقت می‌گذارد، به همان‌گونه می‌نویسد که سخن می‌گوید.

ما در این کتاب به همت شاعر مهربان علیرضا یوسفی گسکری به انسان‌های زیر دست می‌یابیم:

۱- روان‌شاد ابوطالب‌پور و محمود کلوچه‌فروش (یاد ایام نوجوانی بخیر)

۲-آقای رهبر صراف و پیرزن (دلال بخرم یا دُلار؟)

۳-پسرعمو (قلک من و پسرعمو)

۴- پدران یوسفی و پسرعمو (دردسر سینما رفتن ما)

۵- محمودِ همکلاسی یادآور احمد شاملو که جیب پدربزرگ را خالی کرده بود. (خاطره از دوران مدرسه)

۶-راننده و دو مرد چاق (دو مرد چاق)

۷- اکبر مالدار برنده‌ی قرعه‌کشی و زنده‌یاد مرتضی تحویلدار بانک (جایزه)

۸- دکتر خلیل قنبری‌‌ (شب امتحان)

۹- نرجس اولین شهیده‌ی دوره‌ی کرونا (فرشتگان سلامت)

۱۰- اسامی همکلاسان دوران ابتدایی آقای علیرضا یوسفی و معلمان ابتدایی بعد از ۴۸ سال دیدار (دورهمی هم‌کلاسان)

۱۱- مشهدی شعبان (درددل یک روزنامه‌فروش پیش‌کسوت)

۱۲- شهیدان نادر یوسفی و علیرضا عنیری (امتحان نقاشی)

۱۳- مهران (کافه مهران)

این اسامی که ذکرشان رفت دیگر فراموش نمی‌شوند؛ به‌غیر از شهیدان که جایگاه خاصی در عرش دارند جملگی به کوشش شاعر دیار ما یوسفی به کتاب پیوستند و جاودانگی پیشه کردند.

امید است چاپ و نشر چنین کتاب‌هایی بیشتر در اختیار علاقمندان قرار گیرد.

اشکالات فنی این کتاب آن‌چنان محرز نیستند. همان‌طور که گفتیم کتاب فقط در خاطره نمی‌گنجد بلکه می‌توان آن را به عناوینی همچون داستان و پژوهش نیز تقسیم نمود؛ ازجمله سفر به لرستان و دیدار همکلاسان بعد از ۴۸ سال که آنها را می‌توان در کادر پژوهشی جا داد و بقیه‌ی مقالات  که بضاعتی در نگارش داستان دارند.

ـ نظر به اینکه شاعر تسلط بیشتری به زبان محلی دارد گاهی اوقات جمله‌ی محلی را به‌جای فارسی می‌نشاند؛ ازجمله: صحبت چوب خوردن بود (ص15 سطر۶)

ـ در توصیف و کتابت دیالوگ یا مونولوگ کلمه را مخفف می‌کند. مثل «بوی اون» (ص27 سطر1) یا «یه پیرزن زحمتکش» (ص11 سطر5)

ـ نویسنده در انتخاب عنوان اصلی کتاب زیاد حساسیت به خرج نداده است؛ می‌توانست عناوین دیگری را به‌عنوان شناسنامه‌ی کتاب انتخاب کند؛ مثل «جایزه» یا «بوی عید می‌آید»

لازم به ذکر است چنانچه پشت‌گرمی و همدلی همسر مهربان و همکاری دختران اندیشمند نویسنده نبود کتاب موردنقد این‌چنین از زیر چاپ درنمی‌آمد و در اختیار مخاطبان و علاقمندان قرار نمی‌گرفت.

در پایان باید گفته شود اگرچه در زمینه‌ی صنعت آن‌چنان در جهان پیشرفته نیستیم و حرف اول را نمی‌زنیم ولی در عوض در عرصه‌ی فرهنگ قرن‌هاست که حافظ و سعدی و مولانا زبانزد خاص‌وعام جهان بوده است و باید این اعتبار بزرگ فرهنگی را پاس بداریم؛ ازاین‌رو از مسئولان فرهنگ و ارشاد اسلامی خواستاریم که توجه خاصی به اینگونه نویسندگان و ناشران داشته باشند.

{یادداشت چاپ شده در روزنامه‌ی «نسیم» سه شنبه، ۱۶فروردین ۱۴۰۱، همراه با جرح و تعدیل}